به گزارش حیات به نقل از آنا، کنار گذاشته شدن کتابی درباره جنگ غزه از قفسههای کتابخانه عمومی «وِوِرلِی» در سیدنی، بار دیگر بحث درباره نحوه مواجهه نهادهای فرهنگی غرب با روایتهای انتقادی از عملکرد رژیم صهیونیستی را به میان آورده است؛ کتاب «چگونه یک نسلکشی را بفروشیم: همدستی رسانهها در ویرانی غزه» نوشته آدام جانسون، منتقد رسانهای آمریکایی، اثری است که نقش رسانههای جریان اصلی آمریکا در پوشش جنگ غزه و شکلدهی به افکار عمومی درباره این درگیری را بررسی میکند.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که مسئله فلسطین طی سالهای اخیر به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات فرهنگی و سیاسی در جوامع غربی تبدیل شده و دانشگاهها، ناشران، کتابخانهها، نویسندگان و هنرمندان بارها درباره مرز میان آزادی بیان، سیاستهای نهادی و محدودیت دسترسی به آثار مرتبط با فلسطین با چالش مواجه شدهاند.
کتابی درباره نقش رسانهها در روایت جنگ غزه
کتاب آدام جانسون تلاش دارد از زاویهای متفاوت به جنگ غزه نگاه کند؛ نه فقط از منظر میدان جنگ، بلکه از دریچه رسانههایی که روایت این جنگ را برای مخاطبان غربی شکل دادهاند.
نویسنده با بررسی شمار زیادی از گزارشهای خبری، مقالات، برنامههای تلویزیونی و مطالب منتشرشده در فضای مجازی، عملکرد رسانههای بزرگ آمریکا را در جریان جنگ غزه بررسی کرده و مدعی است که برخی از این رسانهها با انتخاب واژگان، نحوه برجستهسازی اخبار و حذف یا کمرنگ کردن برخی اطلاعات، تصویری متفاوت از واقعیت جنگ به مخاطبان ارائه دادهاند.
تمرکز اصلی کتاب بر رسانههایی مانند شبکههای خبری آمریکایی و روزنامههای جریان اصلی است؛ رسانههایی که به باور نویسنده، در بسیاری از موارد میان نحوه پوشش جنگ غزه و جنگ اوکراین تفاوتهایی جدی قائل شدهاند.
رسانهها چگونه روایت جنگ را میسازند؟
یکی از محورهای اصلی کتاب، بررسی نقش زبان رسانهای در شکل دادن به برداشت مخاطب از یک بحران است.
جانسون در این اثر به موضوعاتی همچون همدلی گزینشی، حذف برخی اطلاعات، تکرار روایتهای رسمی، نحوه توصیف قربانیان و چگونگی پوشش اعتراضات دانشجویی پرداخته است.
از نگاه او، انتخاب یک واژه به جای واژهای دیگر میتواند برداشت مخاطب از یک حادثه را تغییر دهد؛ برای مثال، استفاده از واژههایی مانند «انفجار» به جای نسبت دادن مستقیم یک حمله به عامل آن، میتواند مسئولیت یک طرف در وقوع حادثه را در ذهن مخاطب کمرنگ کند.
نویسنده همچنین به نحوه برخورد رسانهها با منابع فلسطینی و دادههای مربوط به شمار قربانیان پرداخته و تغییر ادبیات رسانهای درباره وزارت بهداشت غزه را یکی از نمونههای مورد بررسی خود قرار داده است.
مقایسه غزه و اوکراین
یکی از بخشهای بحثبرانگیز کتاب، مقایسه نحوه پوشش جنگ اوکراین و جنگ غزه در رسانههای آمریکایی است.
جانسون با استفاده از دادههای آماری، میزان اشاره رسانهها به کودکان قربانی، آوارگان و اصطلاحاتی مانند «جنایت جنگی» و «نسلکشی» را در دو جنگ مقایسه کرده است.
او بر این اساس مدعی است که رسانههای آمریکایی در موارد متعددی برای توصیف وضعیت غیرنظامیان اوکراینی از ادبیاتی متفاوت با آنچه درباره فلسطینیان به کار بردهاند، استفاده کردهاند.
این بخش از کتاب تلاش میکند نشان دهد که چگونه تفاوت در انتخاب واژگان و میزان برجستهسازی قربانیان میتواند به شکلگیری دو تصویر متفاوت از دو جنگ منجر شود.
البته این آمارها و تحلیلها، ادعاهای مطرحشده از سوی نویسنده کتاب هستند و برای ارزیابی مستقل آنها باید دادههای اولیه و روش پژوهش او نیز بررسی شود.
بیمارستان المعمدانی؛ یک نمونه مورد استناد نویسنده
حادثه بیمارستان المعمدانی در غزه نیز یکی از نمونههایی است که جانسون در کتاب خود به آن پرداخته است.
در روزهای نخست پس از این حادثه، روایتهای مختلفی درباره عامل انفجار و چگونگی وقوع آن منتشر شد و همین مسئله به یکی از نمونههای مهم جنگ روایتها در جریان جنگ غزه تبدیل شد.
جانسون معتقد است نحوه انتشار و اصلاح گزارشهای اولیه درباره این حادثه نشان میدهد رسانهها در پوشش اخبار مربوط به غزه با فشار و محدودیتهای متفاوتی نسبت به برخی دیگر از بحرانهای بینالمللی مواجه بودهاند.
او همچنین در کتاب خود به دستورالعملهای رسانهای درباره نحوه نسبت دادن حملات به ارتش رژیم صهیونیستی اشاره کرده و آن را نمونهای از تأثیرگذاری منابع رسمی بر فرآیند روزنامهنگاری میداند.
چرا کتاب از قفسه کتابخانه حذف شد؟
اما آنچه این روزها نام این کتاب را دوباره بر سر زبانها انداخته، محتوای آن نیست؛ بلکه حذف آن از قفسههای یک کتابخانه عمومی در سیدنی است.
این اقدام با واکنش آدام جانسون و برخی گروههای حامی فلسطین در استرالیا مواجه شده است. منتقدان این تصمیم میگویند کتابخانههای عمومی باید امکان دسترسی شهروندان به دیدگاههای متنوع را فراهم کنند و صرفاً به دلیل بحثبرانگیز بودن یک اثر، نباید آن را از دسترس مخاطبان خارج کرد.
در مقابل، چنین تصمیمهایی معمولاً در چارچوب سیاستهای داخلی نهادهای فرهنگی، ملاحظات اجتماعی یا اختلاف نظر درباره محتوای آثار بررسی میشوند و برای داوری دقیق درباره علت حذف کتاب، باید توضیح رسمی کتابخانه و مسئولان محلی نیز مورد توجه قرار گیرد.
بحثی فراتر از یک کتاب
ماجرای کتاب آدام جانسون در سیدنی را نمیتوان تنها یک اختلاف درباره جایگاه یک عنوان در قفسه کتابخانه دانست. این اتفاق بار دیگر پرسش قدیمی درباره نقش کتابخانههای عمومی در جامعه را مطرح میکند: آیا کتابخانه باید صرفاً آثار مورد توافق اکثریت را عرضه کند یا وظیفه آن فراهم کردن امکان دسترسی به دیدگاههای متفاوت، حتی دیدگاههای بحثبرانگیز است؟
این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که موضوع کتاب، جنگ، حقوق بشر و مناقشه فلسطین باشد؛ موضوعاتی که در سالهای اخیر به یکی از حساسترین مسائل فضای عمومی غرب تبدیل شدهاند.
از سوی دیگر، محدود شدن دسترسی به برخی آثار درباره فلسطین، چه در قالب حذف کتاب، لغو برنامههای فرهنگی یا ایجاد محدودیت برای نویسندگان، میتواند این نگرانی را ایجاد کند که فضای گفتوگو درباره جنگ غزه به جای گسترش، محدودتر شود.
کتابخانه؛ محل حذف یا مواجهه با دیدگاههای متفاوت؟
کتابخانه عمومی اساساً قرار است محلی برای دسترسی شهروندان به دانش و دیدگاههای مختلف باشد. به همین دلیل، حذف یک اثر بحثبرانگیز میتواند پرسشهایی درباره معیارهای انتخاب و حذف کتاب ایجاد کند.
در ماجرای «چگونه یک نسلکشی را بفروشیم» نیز مسئله اصلی فقط محتوای کتاب نیست؛ بلکه این پرسش مطرح است که آیا مخاطب باید خودش امکان خواندن یک اثر و قضاوت درباره استدلالهای آن را داشته باشد یا نهاد فرهنگی میتواند پیشاپیش تصمیم بگیرد که یک روایت برای عرضه عمومی مناسب نیست؟
ماجرای سیدنی از این منظر، بار دیگر تقابل میان دو نگاه را آشکار کرده است؛ یک نگاه بر ضرورت جلوگیری از انتشار روایتهای مسئلهساز تأکید دارد و نگاه دیگر معتقد است پاسخ به یک روایت جنجالی، حذف آن نیست، بلکه باید با ارائه روایتهای رقیب، نقد مستند و امکان گفتوگوی آزاد انجام شود.
در نهایت، حذف یک عنوان از یک کتابخانه شاید در ظاهر اتفاقی کوچک به نظر برسد، اما وقتی این عنوان به یکی از حساسترین بحرانهای سیاسی و انسانی جهان مربوط است، تصمیم درباره سرنوشت آن میتواند به نمادی از یک مناقشه بزرگتر تبدیل شود؛ مناقشهای درباره اینکه در فضای فرهنگی غرب، روایت فلسطین تا چه اندازه امکان شنیده شدن دارد.
انتهای پیام//
نظر شما